****************
DAY OF THE DEAD

In de jaren '60 bracht hij ons Night Of The Living Dead, in de jaren '70 was het Dawn Of The Dead, logischerwijze kwam George A. Romero dan ook in de jaren '80 aandraven met het laatste deel binnen de magistrale zombietrilogie, Day Of The Dead (in 2001 kwam er wel nog Children Of The Living Dead van de onbekende Tor Ramsey met weliswaar vaste buddy van Romero, Tom Savini in de hoofdrol maar de film is zo vergetelijk als mijn eigenste geheugen dat hij het niet verdient om in de rij opgenomen te worden). Opnieuw heeft Romero er dus zijn tijd voor genomen en eerst nog een tweetal andere films gedraaid met name Knightriders, een lang uitgesponnen relaas over motorrijders (met u raadt het nooit Tom Savini, naast Ed Harris, in de hoofdrol) in een rondtrekkend circus en Creepshow, zijn grootste box-office hit waarbij hij naast zijn vertrouwelijke collega's (Tom Savini voor de special effects, Richard P. Rubinstein als producer, Michael Gornick (die het vervolg zal maken) als cinematograaf, Pasquale Buba als editor en voor de soundtrack John Harrison) samenwerkt met de meest succesvolste horrorschrijver ooit Stephen King. Dit bracht dus heel wat brood op te planken, genoeg om zijn derde Living Dead-film te draaien, met in vergelijking tegenover de vorige films een groter budget - hij kon zeven miljoen dollar verkrijgen maar dan moest het een R-rated film worden wat Romero weigerde en zo kreeg hij van de geldbonzen slechts de helft ervan - maar ironisch genoeg bracht hij wel minder op dan zijn voorgangers. Het is misschien zowat te vergelijken met The Godfather-trilogie waarbij beweert wordt dat de eerste twee absolute meesterwerken zijn en de derde als één they must have refuse. Niettemin beschouwt Romero zelf zijn laatste zombiedeel als de beste en zal de film gedurende de twee decades daarop toch nog een cultstatus weten te veroveren.

Is hij dan slechter? De invalshoek is hierbij belangrijk denk ik en waarschijnlijk ook de versie die je voor je neus voorgeschoteld krijgt. Want net als zijn voorganger (met een Italiaanse, korte en lange Amerikaanse, al dan niet geremasterde en/of uncutte versie) zijn er ook hier verschillende versies op de markt te vinden en degene die ik in mijn bezit heb, daarin is duidelijk geknipt (bepaalde horrorzombie-scènes zijn niet volledig waardoor je als horrorfan wat op droog zaad blijft zitten) en zijn bepaalde dialogen overdubd (zo zie je soldaat Steel bij een gesaboteerde lift 'Jezus' zeggen maar hoor je met een totaal andere stem 'Fuck'). Vervelend dus en de objectiviteit niet bevorderend. Toch denk ik geheel toevallig aan de woorden van de priester in de eerste reeks van The Sopranos over The Godfather trilogie waarbij hij zegt dat de derde film verkeerd begrepen of geïnterpreteerd is. Misschien is dat hier ook het geval.

Want Romero gaat in ieder geval verder met wat hij in zijn vorige films gedaan heeft: kritiek geven op de (voor die tijd) huidige maatschappij. In Night Of The Living Dead stonden de burgerrechten en het racisme (of de angst voor zwarten) op het programma, in Dawn Of The Dead hekelde hij o.a. het consumentisme, de onverschillige houding ten opzichte van immigranten en de Viëtnamoorlog, in Day Of The Dead geeft hij een reflectie van de jaren '80 gekenmerkt door conflicterende naties, strenge militaire regimes met paranoïde leiders en kannibalistische economische tekorten. En telkens gebruikt hij dus de zombies als metaforen en wordt de film, en ook deze dus, een parodie op de hedendaagse maatschappij (al wordt hier vooral de politiek en niet zozeer de samenleving op de korrel genomen omdat niet zozeer het volk of volkeren tegenover elkaar stonden maar wel hun tegen elkaar brullende politieke leiders) gekruid met humor en gelukkig ook horror.

Na het claustrofobische boerenhuis in Night Of The Living Dead en het kolossale, waar de satire voor het rapen lag, shoppingcenter in Dawn Of The Dead is het nu een, misschien minder effectieve, militaire ondergrondbunker die dienst doet als reddingsplaats voor een aantal overlevenden, die blijkbaar nog de enigen zijn want helikoptervluchten leveren geen levende zielen op en ook binnen de reikwijdte van de radio is er niemand die antwoord. Binnen de bunker (de Wampum (kalksteen)mijn, uiteraard in Pittsburgh, die nu als Gateway Commerce Center dienst doet als opslagplaats) kun je de aanwezigen opdelen in een drietal categorieën. Je hebt enkele soldaten onder leiding van de aan grootheidswaanzin leidende geschifte kapitein Rhodes (rol voor Joseph Pilato die in Dawn Of The Dead al eens even zijn neus aan het venster stak met een kleine rol als politieagent) en zijn trouwe roekeloze trawanten Steel en Rickles, een zootje wetenschappers met praatwaterval Dr. Logan aka Dr. Frankenstein (een ijverige Richard Liberty, eerder al te zin in Romero's The Crazies), Dr. Fisher (Romero's jaren '80 fetisjacteur John Amplas waarvan ik zijn laatste film, vertoond op het afgelopen Filmfestival van Gent, Daddy Cool, kan aanbevelen) en Sarah (de in 1985 op het Catalaanse filmfestival voor beste actrice prijswinnende Lori Cardille, dochter van Chilly Billy ofte Bill Cardille, een bekende Pittsburgh televisiepersonaliteit met een eigen nachthorrorprogramma die trouwens de lokale reporter was in The Night Of The Living Dead; ook haar man of beter gezegd de arm van haar man deed mee en wel in de beginscène waarbij een hoop armen door de muur breken en grijpen naar Sarah, ééntje daarvan raakt haar borsten, wel die zijn van haar man, de evenwel gezonde pervert) en een tweetal buitenstaanders, helikopterpiloot John (de Jamaïcaans reggaesprekende Terry Alexander) en de cognac zuipende Ierse elektricien William McDermott (een tot daartoe en tevens daarna onbekende Jarlath Conroy). Zij moeten in de ondergrondse militaire schuilkelder tot een oplossing weten te komen voor de mensheid. Want Romero maakt het duidelijk: mensen leven in kelders waarboven de zombies al traagjes rondhuppelend de wereld beheersen. Daarvoor gaan ze op jacht naar zombiespecimen die dan op de operatietafel komen te liggen van Dr. Logan die het raadsel van de ondoden moet zien te ontrafelen.

Hij zoekt de verklaring in het conditionerend onder sociale controle houden van de vieze zwabbers via o.a. beloning. Zo heeft onze dokter een goeie relatie met 'pet'-zombie 'Bub' (seriefreak Howard Sherman) die graag naar muziek luistert, geïnteresseerd is in wapens en zelfs kan salueren, 'Hello aunt Alicia' kan zeggen in broebeltaal ("A-... a-... alloooooleeeeesha") graag een boek leest (zijnde Salem's Lot van de horrorbedenker van Romero's vorige film Stephen King) en tussendoor, en dit dus als beloning, emmers gekoeld mensenvlees krijgt te eten (o.a. van de vorige legerleider). We worden er eigenlijk aan herinnerd dat deze zombies in een - letterlijk - vorig leven levende mensen waren, iets wat maar in weinig zombiefilms aan bod komt. De stupide gedragsonderzoeken van Logan werkt echter Rhodes flink op de zenuwen die enerzijds niets liever wil doen dan de helikopter te nemen en weg te vliegen en vluchten naar een onbewoond of op zijn minst verlaten eiland en het daar te doen met de menselijk basisbenodigdheden (o.a. voedsel, natuur, seks, …), wat je hem eigenlijk niet kwalijk zou kunnen nemen of anderzijds "blow the piss out of them all", het gegeven niet meerekenend dat de verhouding zo'n "four-hundred thousand to one" is en dat men te weinig munitie heeft. Wat je dan ook krijgt zijn lange uitgesponnen heftige discussies tussen de wetenschappers en de soldaten dat echter niet, zoals dat bij de eerste twee films wel het geval was, volledig tot de kijkers doordringt omdat één de bunker een voor ons niet vertrouwde plaats is zoals een huis of winkelcentrum en twee omdat de gerelateerdheid met de politiek ons ook niet vertrouwelijk is omdat de debatten in de jaren '80 achter gesloten deuren gebeurden ver weg van onze huizen. Het inlevingsvermogen is dus minder maar de weerspiegeling blijft intact: in de jaren '80 was er geen enkel fatsoenlijk leiderschap dat met een ander akkoord kon gaan en leidde tot brullende en schreeuwerige debatten dat langzamerhand meer en meer binnenshuis ging gebeuren waardoor het volk voeling verloor. Ook hier staan Rhodes en Logan vlijmscherp en dreigend tegen over elkaar met hun verschillende zombieopvattingen, waarvan beiden geen gelijk heeft trouwens, en ook hier hebben we niet echt voeling met de karakters.

Let er dus op dat dit een bewuste keuze is van Romero. Je zou dus eigenlijk kunnen stellen dat de film geremd wordt door de thema's van de jaren '80 dan door de capaciteiten van Romero. By the way, de moordreigingen van Rhodes tijdens de discussies zijn wel keer op keer angstvallig goed (Pilato zelf echter is een beetje in de marge geraakt en houdt zich na zijn optreden als Dean Martin in Pulp Fiction bezig met de Digimon-series en heeft vorig jaar in een toepasselijke themafilm gespeeld, The Gouls, jawel de lijkeneters).

Kritiek op de film zou dus kunnen zijn, en die krijgt hij ook, dat de film vooral een maatschappelijke karakterstudie is (met naast de politieke kritiek, ook een wraking van de economische ontwikkeling met immens grote tekorten wat in de film tot uiting komt in het tekort van wapens, radio's of wetenschappelijke apparatuur) en waarbij de normale centraliteit van de film, zombies, achterwege wordt gelaten en enkel maar in het prille begin (waarvan Danny Boyle duidelijk zijn inspiratie zocht voor zijn interessante verlaten Londense openingsscène in 28 Days Later) en in een evenwel hoogst amusante climax (waarbij iemand in twee wordt gespleten; voor deze scène werden varkensingewanden gebruikt maar iemand had tijdens het weekend de ingewanden vergeten op te bergen in de koelkast en wanneer daarna de scène werd opgenomen, ging dit gepaard met een onhoudbare stank en al brakend weglopend crewpersoneel) aan bod komen. Te weinig zeg maar voor pure horrorliefhebbers of aanbidders van de vorige twee films. Die climax verloopt wel gelijkaardig met de voorgangers omdat ook hier de overlevenden, haast zichtbaar gek gedreven door het isolement en opgekropte haat, lustig op elkaar beginnen te schieten nadat de zombies hun inkomen hebben kunnen kraken. Misschien een ander statement van Romero: niet zozeer de zombies (alsof ze figuurlijk zijn) maar wel de medemens is onze grote vijand, of vatten we zelf op als onze grootste vijand.

Niettemin, Day Of The Dead is verplicht zombievoeder en werd door de filmmakers zelf zeker niet opgevat als we gaan er nog ééntje maken om onze kassa te spijzen. Want Romero houdt zich aan zijn weloude recept van onbekende acteurs - die daarvoor of daarna in haast geen enkele film voorkomen of het zou de zijne moeten zijn - en goedkope figuranten (de zombies kregen één dollar, een baseballpet met opschrift 'I Played A Zombie In 'Day of the Dead'' en een kopie van de in de beginfase van de film gebruikte krant (met titel 'The Dead Walk!') met achter de schermen een loyale vriendencrew (waarbij Tom Savini een gereputeerde Saturn-award krijgt voor beste make-up effects) alweer geruggensteund door een gierende score, nu van John Harrison (eveneens optredens als regisseursassistent) waarbij men de kritiek kan geven dat het geen diepgravende karakterontwikkelingen heeft zoals bij de eerste zombieflick of geen non-stop actie bevat zoals de tweede maar dat de film zich ergens in het midden daarvan begeeft met claustrofobische en van de wereld verlaten ruimtes voor het grote deel gevuld met sociale commentaren maar in de laatste twintig minuten vervangen worden door het erop wachten waardige pure topzombiegore met lichamen die in tweeën worden gereten, hoofden en armen die afgerukt worden en levende lichamen worden verslonden en verteerd dat tot op de dag van vandaag en in tegenstelling tot de acteerprestaties die B-allures hebben nog steeds terecht zouden komen in de top tien van beste horrorscènes. Muggenzifters zullen het echte vluchtige einde te laks vinden alsof Romero zonder enige centen meer zat maar weet dan dat Romero u hopelijk al volgend jaar na The Ill wil verrassen met Dead Reckoning. Wij wachten met zijn trilogie nog in onze maag verterend al dessertgeweg met vol ongeduld.

Bruno Pletinck

Links

Night Of The Living Dead
Dawn Of The Dead
Homepage