****************
NIGHT OF THE LIVING DEAD

Vergeet één ding zeker niet mee te nemen naar de filmfestivalzalen: uw lucifers of aansteker of zelfs in het slechtste geval uw shot-gun want het Brussels International Festival of Fantastic Film vertoont de ongeëvenaarde zombietrilogie van George A. Romero Zijn debuutfilm (daarvoor maakte hij kortfilms, commercials en promotiefilmpjes) van één van de horrorprotagonisten bij uitstek, Night Of The Living Dead

Alhoewel daarvoor ook nog de ondodenfilms White Zombie (1932, met Bela Lugosi), I Walked With A Zombie (1945) en de op deze film voor Romero invloedrijke A Carnival Of Souls (1962) verplicht zombievoeder zijn, is het toch Romero geweest die de mensetende traag lopende dode definitief op de filmkaart zette. Zelf zal hij dat op het moment van draaien niet doorgehad hebben (de werktitel luidde op dat moment uw detailinformatie gevende 'Monster Flick') want het is maar met de hakken over de sloot dat de film ten eerste gemaakt en ten tweede uitgebracht is geworden.

In zijn twintiger jaren richtte hij samen met een aantal vrienden Image Ten Productions op die elk zo'n 10.000 dollar in de groepskas brachten voor het produceren van wat een succesvolle culthorrorfilm zou worden. Het totale budget schommelde zo rond de 110.000 dollar. Zelfs voor die tijd was dat een peulschil en het bracht met zich mee dat men geen bekende acteurs kon aannemen, de meesten waren vrienden van Romero of woonden rond de filmset en kregen per draaidag 1 dollar en een T-shirt met opdruk 'I was a zombie on Night Of The Living Dead' (de opnames vonden trouwens plaats in Pittsburgh waar Romero school had gelopen in Carnegie Mellon University), dat men beperkte middelen had (in de beginscènes zie je Barbara en Johnny in een auto die eigenlijk behoorde aan Russel Streiner's moeder (Johnny wordt trouwens vertolkt door Streiner en jawel hoor, hij zat aan het stuur) omdat men geen andere kon permitteren maar omdat de moeder tussen twee draaidagen een auto-ongeluk had met die auto moest het script aangepast worden. Zo liet Romero Barbara tegen een boom rijden alhoewel je duidelijk merkt dat de boom niet geraakt wordt maar in het volgende shot wel gedeukt is), dat men de film in zwart-wit moest maken (en men daarom de enige geïnteresseerde maatschappij, Columbia Pictures, zag weigeren om de film in distributie te brengen omdat voor hen het tijdperk was aangebroken om films los te laten in kleur; ironisch merken we wel op dat het net Columbia is die in 1990 de remake van Night Of The Living Dead (in kleur) zal distribueren). Distributiemaatschappij American International Pictures weigerde de film uit te brengen in de zalen omdat de film geen romance bevatte en een slecht (voor ons uiteraard goed) einde had wat in het toenmalige Viëtnam-tijdperk (waarin 'the good' does not triumph over 'the evil' en waarin de aardige mensen al even onverwacht en brutaal komen te sterven als de verachterlijken) niet kon. De film moest dan maar noodgedwongen uitwijken naar schoolvoorstellingen (zogenaamde 'kiddie matinees' die geprogrammeerd stonden in de ochtend of middag) en omdat hij daar de jongeren zodanig de stuipen op het lijf jaagde, kwam hij terecht in het 'midnight movie circuit' waarin hij zich wist op te bouwen naar een enorme cultstatus toe en zo één van de meest succesvolste onafhankelijke films aller tijden te worden.

De film start vrij onschuldig maar op een geliefkoosde horrorplaats: het kerkhof (het was the Evans City Cemetary, ondertussen verwoest geworden door een tornado waarbij zelfs enkele graven oprezen uit de grond, jaja toeval zeker). Barbara en haar broer Johnny hebben drie uur gereden naar het graf van hun vader om er alles behalve enthousiast een krans van hun thuisgebleven moeder op te leggen. De plek doet Johnny herinneringen vanuit de kindertijd ophalen van hoe hij zijn zus daar wist te plagen. Ook nu kan hij het niet laten en ook al weet je als kijker dat het voor te lachen is, zijn oneliner "They're coming to get you, Barbra" als een Romero's ode aan Boris Karloff snijdt door merg en been, zeker wanneer er in de verte een onguur figuur opduikt die doelloos ronddwaalt maar toch hun richting uitkomt ("Look, there's one of them now!") en meer nog, zonder enige reden met uitgestrekte armen Johnny weet te overmeesteren en hem met volle kracht tegen een grafsteen knalt (deze persoon, Bill Heinzman, ook wel eens gecrediteerd als S. William Hinzman, wist met zijn optreden hier de smaak van de film te pakken, vooral achter de schermen, en zal zelfs in 1986 zijn eigen slasherfilm regisseren, namelijk The Majorettes waarin Russel Streiner (hier dus Johnny) een rolletje heeft).

De maniak heeft het nu gemunt op Barbara die voor haar leven moet rennen. Ze vlucht naar de auto toe waarbij uiteraard de contactsleutels zoek zijn. Onze zombie begint te kloppen en bonken op de ruiten (claustrofobische scènes met externe druk doen het altijd goed) waarna hij zelfs een steen grijpt en het recht in de ruit gooit (in deze scène was het Romero zelf die de camera hanteerde en wanneer Heinzman de steen gooit, mist deze maar rakelings Romero). Barbara weet te ontsnappen door de handrem af te zetten en zo van de helling af te bollen maar dient toch nog een tijdje onze zombie te tolereren achteraan de auto. Wanneer zij zichzelf klem rijdt tegen een boom (u weet al waarom), weet zij in de verte een boerderijhuis op te merken waarnaar ze toevlucht (het huis werd door de eigenaar geleend aan de filmmakers die toch van plan was het te slopen zodat men de vrijheid had te doen wat men wou in het huis).

Daar aan gekomen doet horrorgewijs de telefoon het niet meer en ook de zombie die een aantal kameraden heeft meegebracht, is buiten het huis weer van de partij. Wanneer Barbara de trappen naar boven wil oplopen, stoot ze op een in verre staat van ontbindingslijk en in paniek vlucht ze naar buiten waar ze verblindt wordt door de koplampen van de truck van Ben, een jonge zwarte man die blijkbaar ook nagezeten wordt door een horde ondoden die hij enkele kilometers geleden nog had overreden aan een tankstation. Blijkt dus dat deze maniakken recent hun dood hebben gevonden maar dat ze terug tot leven zijn gekomen om de levenden te verorberen. Per toeval ontdekt Ben dat deze zombies terugschrikken van vuur en hij bewapend zich dan ook met benzine en begint aan de helse opdracht om de vele ramen en deuren te barricaderen (soms loopt het bijna slecht af en alhoewel die actie verouderd is, het blijft angstwekkend aanvoelen hoe een bende uitgestoken armen voor een spannende sfeer kunnen zorgen). Veel hulp van Barbara krijgt hij niet want die, wat soms irritant durft aan te voelen, is in een semi-catatonische toestand verzeild geraakt wat echter begrijpelijk is want de eerste scènes hadden immers aangetoond hoeveel zij op haar broer en dan tevens haar houvast vertrouwde. Wanneer Ben gelukt is in zijn opdracht en het kwaad van buitenaf toch al tijdelijk heeft kunnen afhouden, blijken er geluiden op te duiken van binnenin. Blijkt dat er in de kelder (het echte huis had eigenlijk geen kelderverdieping en de daarin opgenomen scènes werden dan ook in de kelder van de montagestudio gefilmd) zich nog overlevenden bevinden (het Cooper koppel met hun ijlzieke kind en nog een ander paar, Tom en Judy). Een zeer interessante invalshoek volgt, want wat je normaal zou verwachten, namelijk dat men de handen in elkaar zal slaan, gebeurt helemaal niet. Integendeel, Harry Cooper (vertolkt door producer Karl Hardman, die naast medegeldschieter en uit gebrek van lokaal talent acteur ook nog aantreedt als make-up artiest, de elektronische geluidseffecten verzorgt en de foto's nam voor de ending credits; zijn filmvrouw Marilyn Eastman huwde effectief met Hardman en zullen in 1995 samen aantreden in Santa Claws, een horrorfilm van co-writer John A. Russo; ter detailvermelding kan ook aangestipt worden dat de filmdochter Kyra Schon effectief de dochter is van Hardman) blijkt een racist te zijn en houdt er tegenovergestelde ontsnappingsideeën op na ten opzichte van Ben (die trouwens gestalte gegeven wordt door Duane Jones; deze rol betekende in de filmgeschiedenis Sydney Poitier-gewijs dat voor het eerst een Afro-Amerikaan in de hoofdrol floreerde in een horrorfilm).

Romero stopte dus in zijn film een rassenconflict en misschien was dat niet toevallig. De jaren '60 stonden immers in het teken van de 'civil rights movement' en Romero's film kwam zelfs in 1968 uit, het jaar waarin de moordaanslag plaats vond op Martin Luther King. Het gegeven dat Cooper Ben naar buiten toe wil uitsluiten om zo opgegeten te worden door de zombies is dan ook een sterk en zielsrakend understatement van Romero en stelde de blanken zo bloot aan hun vernietigende dominantie (ik zou toen wel eens hun gezicht hebben willen zien wanneer Ben met doordringende stem tijdens het ontsnappingsgeschil brult "You're boss down there, and I'm boss up here").

Hun soort van Lifeboat struggle wordt regelmatig onderbroken door lokale nieuwsberichten op radio en televisie die na hypotheses van massamoordenaars over buitenaardse wezens toch moeten concluderen dat onlangs overleden personen (in de originele film wordt het woord zombie niet gebruikt) terug tot leven komen en op zoek gaan naar vers mensenvlees (de Washington reporter zal ongecrediteerd door Romero zelf vertolkt worden en zijn collegareporter is de co-scenarist - en tevens regisseur van de geremasterde 1998 versie - John A. Russo; de televisiereporter die u te zien krijgt, Bill Cardille, was effectief een lokale Pittsburgh tv-bekendheid die als Chilly Billy een eigen horrorfilmprogramma had op Channel 11 en ook af en toe het nieuws verzorgde; hij zal trouwens in de remake van 1990 opnieuw aantreden als tv-reporter en zijn dochter Lori zou zelfs in 1985 de ster zijn in Romero's Day Of The Dead).

In Night Of The Living Dead heb je dus zowel interne spanningen als externe dreigingen. Verbazend is hoe Romero er in geslaagd is om de kijker zijn sympathieën voor een persoon telkens te switchen en tegelijkertijd die sympathie abrupt af te breken omdat de zombies nu eenmaal geen gevangenen nemen maar ze recht toe recht aan opeten. En dan komen we onmiddellijk bij zijn volgende verdienste. Als u dacht dat doelloze, traag vooruit sjoffelende wezens geen dreiging kunnen zijn voor de mensheid, bedenk u maar. Immers, wanneer een dood wezen een levend iemand oppeuzelt, wordt die later een ondode die ook op zoek gaat naar vers vlees en zo kom je in een oneindig grote vicieuze cirkel terecht die gepaard gaande met de reeds bekende hap en smul geluiden echt akelig weet over te komen. Die traagheid, die lompheid, die domheid, je zou het ironisch kunnen overbrengen maar zo voelt het helemaal niet aan. Wanneer zo een overalheersende meute onbewust hun zware draag en grijpkrachten bundelen, kun je niet veel doen en dat laat Romero duidelijk merken met een steeds hoogoplopende claustrofobische spanning. Ironisch is dan wel dat een geweigerd ontsnappingsplan misschien wel de redding had kunnen zijn. Of dan, gezien de evolutie binnen het huis, toch niet? Waarschijnlijk had Romero toch voor hetzelfde u met verstomming achterlatend en door sommigen als een lynchpartij-interpreterend einde gekozen.

Night Of The Living Dead wordt vaak vergeleken met de zwart-wit-horrormijlpaal Psycho en Romero heeft daar waarschijnlijk zelf zijn aandeel in doordat hij de befaamde douchescène kopieerde (zonder douche evenwel). Ze inhoudelijk vergelijken gaat niet echt maar resultaatgericht kan op horrorvlak gesteld worden dat zij inderdaad boegbeelden zijn. Alleen al de plotlijn van Romero's film is angstaanjagend. Je hebt zeven personen die zichzelf hebben ingebarriceerd in een boerderijhuis terwijl er in de buitense nacht zich levende doden in steeds groter wordende getalen verzamelen, wachtende op de mogelijkheid om binnen te breken en van vers vlees te kunnen smullen (en off-the-set gezien is dit letterlijk of is het lekkerlijk op te vatten want het bloed dat in de film gebruikt wordt is eigenlijk chocoladesiroop). Daarbovenop wordt er binnen het huis gekibbeld over de leiderspositie en ontsnappingsmogelijkheden die fataal durven aflopen.

Ondanks onprofessioneel acteerwerk (buiten de in 1988 overleden Duane Jones hebben velen in geen enkele film meer geacteerd uitgezonderd enkelingen die een kleine bijrol hadden in een film gemaakt door mensen die een aandeel hadden in Night Of The Living Dead), huisgemaakte special effects en een ultra-laag budget is de film een horrorklassieker die moeiteloos de tijd des tands heeft doorstaan.

DVD-kopers, wees op uw hoede want er is een Night Of The Living Dead - 30th Anniversary Edition op de markt, geremasterd door de reeds vermelde co-writer John A. Russo die er niks beter op vond dan 15 originele minuten weg te knippen en andere 15 minuten nieuw beeldmateriaal eraan toe te voegen. Zo is er een nieuwe openingsscène waarbij twee grafdelvers het lichaam moeten bergen van een kindmoordenaar die uiteraard tot leven komt. Leuk detail, maar dat is dan ook het enige, is dat deze ondode de nu oudere versie is van Bill Heinzman die je dus in de originele openingsscène (die later volgt) opnieuw kunt opmerken in zijn jongere versie. Hij siert tevens de cover van het dvd-doosje en zijn dochter is eveneens te zien in het nieuwe materiaal. Verrassend is dat niet want Hinzman en Russo hebben al veel samengewerkt in low-budget horrorfilms. Echt afschuwelijk slecht is het optreden van Scott Vladimir Licina (die ook wat nieuwe niet luisterbare muziek creëert) als priester die je gewoonweg uit het beeld wilt wegrukken omdat hij de authenticiteit van de film met de grond gelijk maakt en het is schandalig dat hij de film mag afsluiten met een nietszeggende nietsverklarende monoloog (misschien dat zijn zonneslag en de daaropvolgende hospitalisatie tijdens de opnames er voor iets tussen zat). Laat u dus niet vangen, vermijd deze nieuwe prullenbakversie en hou het bij de originele Romero. Een pareltje van horrorvakmanschap met toenmalige hoogstaande horror via armopetende scènes en een heuse memorabele barbecuescène die gemaakt is met een trouwe vriendenkring en waarbij men erin geslaagd is ondanks beperkte middelen en budget een ondraaglijke spanning te creëren, niet alleen via gemaquilleerde lompe armuitstrekkende creaturen maar ook door te graven in de menselijke innerlijkheid, die reeds generaties na generaties nog steeds mensen uit hun zetel doen schrikken. Have fun. Oh ja, deze film is ook uw eigendom. De filmmakers hebben immers toevallig (na de titelwijziging) de copyright vergeten te vermelden bij de ending credits zodat u, als je daar de capaciteit toe hebt, hem zonder enige problemen kunt vertonen.

Bruno Pletinck

Links

Dawn Of The Dead
Day Of The Dead
Homepage